Yoğun kentleşme süreçleri sonucunda geçirimsiz yüzey oranının artması, doğal su döngüsünün bozulmasına ve yüzeysel akışın artmasına neden olmakta; bu durum hem taşkın risklerini hem de mevcut altyapı sistemleri üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Aynı zamanda, yeşil alanların azalması ve ısıyı tutan yüzey malzemelerinin yaygınlaşması, kentsel ısı adası etkisini güçlendirmekte ve şehirlerde yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. İklim değişikliği ile birlikte daha da görünür hale gelen bu sorunlar, doğa temelli çözüm önerilerini ve sürdürülebilir tasarım yaklaşımlarını planlama süreçlerinin vazgeçilmez bileşenleri haline getirmiştir. Bu doğrultuda, yeşil altyapı stratejileri hem yüzeysel akış kontrolünde hem de dış mekân ısıl konforun artırılmasında etkili uygulamalar olarak öne çıkmaktadır. Ancak mevcut literatürde, bu iki etkinin birlikte ele alındığı ve özellikle bina ile yerleşme ölçeğinde detaylandırıldığı bütüncül yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. Hidrolojik ve mikro iklimsel etkilerin çoğunlukla ayrı disiplinlerde ve farklı ölçeklerde incelenmesi, yeşil altyapı stratejilerinin potansiyelini kapsamlı biçimde değerlendirmeyi güçleştirmektedir. Bu doğrultuda, yeşil altyapı stratejilerinin hem yüzeysel akış hem de dış mekân ısıl konforu üzerindeki etkilerini eşzamanlı olarak değerlendirmeye yönelik bütünleşik bir analiz süreci kurgulanmıştır. Çalışmada farklı morfolojik özelliklere sahip üç yerleşme alanı seçilmiştir. Bu yerleşme alanlarında öncelikle söz konusu iki etki için mevcut durum değerlendirmeleri yapılacaktır. Ardından çeşitli yeşil altyapı senaryoları üretilerek yeşil altyapı uygulamalarının çevresel performansı kapsamlı biçimde değerlendirilecektir. Araştırma çıktıları, başta mimarlar ve şehir plancıları olmak üzere, yerel yönetimler, kentsel dönüşüm ofisleri ve çevresel etki değerlendirme birimleri tarafından kullanılabilecek nitelikte olacaktır. Bunun yanı sıra elde edilen bulguların, 12. Kalkınma Planı’nın “Afetlere Dirençli Yaşam Alanları ve Sürdürülebilir Çevre” başlığı altında belirtilen hedeflere önemli katkılar sunması beklenmektedir.

Yerleşme dokusu, kentlerin mikroiklimsel özelliklerini ve buna bağlı olarak dış mekân ısıl konforu belirleyen en önemli faktörlerden biridir. Yapı yoğunluğu, bina yüksekliği, yüzey malzemeleri ve yeşil alanların dağılımı; sıcaklık, bağıl nem ve rüzgâr gibi parametreler üzerinde doğrudan etkili olmakta, böylece kullanıcıların açık alan deneyimlerini şekillendirmektedir. Literatürde mikroiklim ve ısıl konfor üzerine çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen, bu araştırmalar çoğunlukla yaz aylarına odaklanmakta; kış dönemi koşullarının dış mekân kullanımına etkileri daha sınırlı ele alınmaktadır. Oysa düşük sıcaklıklar ve rüzgâr akımları, kullanıcıların açık alanlarda bulunma sürelerini, mekânsal deneyimlerini ve kamusal yaşamın canlılığını doğrudan etkilemektedir. Bu proje, farklı yerleşme tipolojilerinde kış dönemi mikroiklim koşullarının ve bu koşulların dış mekân ısıl konforu üzerindeki etkilerinin incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışma alanı olarak, farklı Local Climate Zone (LCZ) tipolojilerini barındıran İstanbul ilinin Kadıköy ilçesi seçilmiştir. Bu kapsamda, LCZ-1 (yüksek katlı), LCZ-2 (orta katlı) ve LCZ-3 (düşük katlı) yoğun yerleşme tipolojilerini temsil eden üç farklı saha alanı belirlenmiştir. Belirlenen alanlarda sıcaklık, bağıl nem ve rüzgâr hızı ölçümleri yapılacak; elde edilen veriler simülasyon hesaplamaları aşamasında validasyon için kullanılacaktır. Simülasyonlar ise ENVI-Met ile gerçekleştirilecek olup, dış mekân ısıl konfor analizleri yapılacaktır. Bu analiz, uluslararası geçerliliğe sahip PET (Physiological Equivalent Temperature) indeksi üzerinden değerlendirilecektir. Kış dönemi için önerilen bu projenin, sonrasında farklı dönemler için de tekrar edilerek yerleşme dokusunun mikroiklim üzerindeki etkilerinin bütüncül bir şekilde değerIendirilmesi hedeflenmektedir. Proje çıktılarının, aynı zamanda Türkiye’nin 12. Kalkınma Planı’nda öne çıkan sürdürülebilir şehirler ve iklime uyumlu planlama hedefleriyle de örtüşmesi beklenmektedir. Böylece çalışma, hem akademik katkı hem de uygulamaya yönelik karar süreçlerine bilimsel dayanak sunmayı amaçlamaktadır.

Proje, İTÜ Mimarlık Fakültesi lisans programlarında kullanılan mevcut eğitim modellerinin analiz edilerek, çağdaş gerekliliklere uygun, teknoloji destekli ve öğrenci merkezli yeni bir eğitim modeli geliştirmeyi hedeflemektedir. Araştırma, disiplinlerarası çalışma, dijital araçların entegrasyonu, sürdürülebilirlik, esnek öğrenme yaklaşımları ve etik tasarımı temel alarak bir yol haritası oluşturacaktır. Nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanılacağı projede, Türkiye ve dünya ölçeğinde benzer eğitim programlarının analiz edilmesi, paydaşlarla çalıştay, odak grup toplantıları, mülakat ve anketlerin düzenlenmesi ve yenilikçi bir müfredat tasarımının ortaya konması planlanmaktadır. Proje kapsamında dijitalleşme, yapay zeka, VR/AR gibi teknolojilerin eğitim sürecine entegrasyonu, disiplinlerarası yaklaşımların güçlendirilmesi ve sürdürülebilirlik hedeflerinin müfredata eklenmesi ele alınacaktır. Sonuçta Mimarlık Fakültesi programlarının uluslararası rekabet gücünü artması, daha çevik, etik ve öğrenci odaklı bir eğitim anlayışı geliştirilmesi beklenmektedir. Projenin etkileri, akademik ve sektörel faydalar ile topluma katkı sağlayacak yeni çözümler üretmek şeklinde özetlenebilir.

Bu çalışmada; ısıl konfor koşullarını minimum enerji harcaması ile sağlayacak, yer altı su kaynaklarının beslenmesine olanak vermek üzere minimum yüzey akış suyunun gerçekleşeceği, minimum ısı adası etkisinin oluşacağı ve gelecek iklim verilerine uyum sağlayan bina ve yerleşme dokusu seçeneklerini üretmeye yönelik çok amaçlı bir optimizasyon yaklaşımı geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaca yönelik olarak; İstanbul’da yoğun ve bitişik nizam yerleşmelerde sıkça uygulanan; uluslararası literatürde kentsel kanyonlar olarak ifade edilen sıra bina grupları incelenecektir. Bu binalardan oluşan yerleşme dokusu seçeneklerine ilişkin; bina yükseklikleri, sıra blok uzunlukları, yol ve arka bahçe genişlikleri, yön ve yüzey örtü malzemeleri değişkenleri için, enerji, ısıl konfor ve yüzey akış suyu hesaplamaları yapılacaktır. Olası seçeneklerden oluşan senaryolar, çalışma kapsamında üretilecek olan parametrik model yardımıyla değerlendirilecek ve sonrasında optimum seçenekler için ısı adası etkisi hesaplamaları yapılacaktır. Hesaplamalar, gelecekteki farklı iklim verileri (2060 ve 2100) için tekrarlanarak, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlayabilecek yerleşme dokusu seçenekleri araştırılacaktır.